Swigtershofje

Het Swigtershofje is een van de kleinste Amsterdamse hofjes, onopvallend gelegen tussen Amstel en Rembrandtplein. Het werd in de achttiende eeuw gesticht ten behoeve van oude rooms-katholieke vrouwen. Tegenwoordig zijn hier, in het hart van het uitgaanscentrum, jongerenwoningen gevestigd.

Isaac Swigters

Het Swigtershofje is in 1744 gesticht uit de nalatenschap van de rijke rooms-katholieke boek- en kaartverkoper Isaac Swigters. Het was bestemd voor oude behoeftige rooms-katholieke dames van onbesproken levenswandel. De bouw en het beheer van het hofje, dat ook bekend stond als het Sint Jans Oudevrouwenhofje, werd opgedragen aan het Rooms-katholieke Oude Armenkantoor. In zijn testament bepaalde Swigters dat de bewoonsters die het laatst in het hofje waren toegelaten, hun woning moesten afstaan aan een familielid van Swigters als die in het hofje wou gaan wonen. 

Het hofje telde achttien woningen in de voormalige Speelmanssteeg. Ze boden huisvesting aan in totaal 36 vrouwen. In 1751 werd een winkelpand van Swigters aan de Balk in ’t Oogsteeg bij het hofje betrokken en tot kapel verbouwd. Omdat een rooms-katholieke kapel aan de straatzijde niet als zodanig herkenbaar mocht zijn, werd de gevel aan de zijde van de steeg dichtgemetseld. De ingang werd aan de smalle gang gesitueerd die vanaf de Amstel naar het hofje leidde.

In 1975 verkocht het Rooms-katholieke Oude Armenkantoor het hofje aan de Stichting Leefklimaat. Deze stichting legde zich toe op het begeleiden van zelfstandig wonende jongeren. De oude hofjeswoningen werden toen aan de nieuwe wooneisen aangepast.

Een gesigneerd poortje en een miniatuurkapel

Een sierlijk poortje in Lodewijk XV-stijl en een gang gaven toegang tot het hofje. De poort is aan de achterzijde gesigneerd Pr Pantel 1746 fecit. Het kwam in Amsterdam hoogst zelden voor dat een beeldhouwer zijn signatuur op een poortje achterlaat. Het enige wat bekend is van Pieter  Pantel is dat hij in 1702 of 1703 werd geboren en een steenhouwerij bezat aan de oostzijde van Amstel bij de Hoge Sluis. Hier is dus waarschijnlijk de poort van het Swigtershofje tot stand gekomen. In het jaar na voltooiing van de poort, overleed Pieter Pantel en werd in de Oude Kerk  begraven.

Het reliëf boven de ingang toont een gevende en ontvangende arm en twee hoornen des overvloeds en de inscriptie Beatus qui intelligit super egenum & pauperum, in die mala liberabit eum dominus (psalm 41: ‘gelukkig ben je als je je inzet voor de zwakken. Want kom je zelf in nood,de Heer zal je redden'). De kapel meet slechts vier bij vier meter. Dankzij de acht meter hoogte kon er ruimte gewonnen worden door aan drie zijden een galerij met zicht op het altaar aan te brengen. De inrichting is in rococo vormgegeven en op het stucplafond en aan weerzijden van het Oog Gods boven het altaar zweven dartele engeltjes. In 1979 werd de kapel gerestaureerd waarbij ook het stucwerk in oude staat werd hersteld.