Sint Andrieshofje

Een rooms-katholiek hofje

Het Sint Andrieshofje  is een van de oudste hofjes van Amsterdam. Het werd in 1616 gebouwd door de rooms-katholieke koopman Jan Jansz. Oly dankzij een legaat van een ongehuwd gebleven oom van Oly. In 1617 namen armlastige rooms-katholieke bejaarden hier hun intrek. In 1623 kwam de kapel gereed die aan de oostzijde op de bovenverdieping was gesitueerd. De naam van het hofje was ontleend aan het huis van Oly aan de Nieuwendijk, “In Sint Andries”. Vanaf de tweede helft van de zeventiende eeuw was het hofje alleen voor weduwen bestemd.

Het hofje werd aanvankelijk bestuurd door vier regenten, op één na allen familie van de stichter, onder wie een aangetrouwde advokaat met de gelatiniseerde naam Trojanus de Magistris (Van de Meesters). Later werd het bestuur overgenomen door de twee zonen en twee dochters van De Magistris, die allen ongehuwd bleven. Na 1693 was nog een van hen in leven, Anna De Magistris, die in het Begijnhof woonde. In 1698 stelde zij haar testament op waarin ze bepaalde dat het hofje voortaan door vier regentessen beheerd zou worden, terwijl de eindverantwoordelijkheid bij de pastoor van het Begijnhof kwam te liggen. Sindsdien werd de wekelijkse dienst in de kapel van het Sint Andrieshof verricht door de pastoor van het Begijnhof. Anna had bepaald dat de bewoonsters verplicht de dienst bijwoonden voor een gemeenschappelijk gebed voor het heil van de stichter en de weldoeners van het hofje. In ruil daarvoor kregen ze gratis inwoning, ondersteuning in natura alsook een kleine financiële ondersteuning.

Het hofje vroeger en nu

De gevel is voorzien van een bepleisterde pui met in het midden drie gekoppelde ingangen waarvan de middelste naar het achterliggende hofje leidt, de twee andere gaven toegang tot de huisjes aan de grachtzijde. In de zijstukken zijn nog twee deuren. De bovenlichten van de deuren en de schuiframen hebben alle dezelfde kleine roedeverdeling die ook in het hofje zelf terugkomt. Op een tekening van A. Schoemaker uit 1728 die vroeger op de regentenkamer werd bewaard, is te zien dat er toen drie houten puien waren met glas-in-loodramen en luiken en dat houten trapjes naar de bovenkamers leidden. De middenpartij werd bekroond door een door vleugelstukken geflankeerde top met fronton en makelaar. In het begin van de twintigste eeuw werd de top vervangen door de huidige eenvoudige puntgevel.

De gang naar het hofje is betegeld met Delfts blauw. Aan het einde van de gang staat een waterpomp uit het midden van de achttiende eeuw. De plaats waar de kapel zich bevond wordt aangegeven door de gevelsteen “Vrede sy met U” vergezeld van een reliëf met een voorstelling van Christus. Tot aan het begin van de twintigste eeuw bevond de gevelsteen zich op de ingangsgevel aan de gracht. De kapelinventaris bestond uit een vroeg-zeventiende-eeuws altaarstuk van een Kruisiging, een tabernakel, en twee zilveren ampullen. In de regentenkamer bevonden zich onder andere twee albasten beelden van de H. Andreas en de H. Thomas.

Het Sint Andrieshof telde aanvankelijk 36 eenkamerwoningen die plaats boden aan 66 bewoonsters. Op zolder had iedere bewoonster een afgeschoten hokje voor turfopslag. 

In het begin van de negentiende eeuw werd het aantal bewoonsters teruggebracht tot één per woning. In 1984 werd het hofje door de archtiect J. van Stigt verbouwd tot twaalf HAT-eenheden.