Pintohuis

Geschiedenis

Oorspronkelijk was het pand een dubbel trapgevelhuis dat rond 1605-1606 werd gebouwd aan de toenmalige Sint Anthonisdijk (de oude Zuiderzeedijk). De eerste eigenaar was Jan Jansz. Carel, een van de bewindhebbers van de in 1602 opgerichte VOC. Aan de achterzijde is de oorspronkelijke situatie nog goed af te lezen: een huis van drie traveeën, met daarnaast een verkleinde versie hiervan, een zijhuis van twee traveeën breedte. In het interieur zijn uit deze eerste bouwfase de overwelfde kelder en enkele plafonds bestaande uit eikenhouten moer- en kinderbalken met geprofileerde sleutelstukken bewaard gebleven.

'Hof van de E. heer de Pinto', gravure Romeijn de Hooghe, omstreeks1690

In 1651 kocht Isaäc de Pinto het huis. Rond 1680 kreeg het een nieuwe gevel en een rijk interieur. Bouwmeester was waarschijnlijk Elias Bouman (1636-1686), die meerdere opdrachten voor de joodse gemeenschap uitvoerde, zoals de bouw van de Portugees-Israëlitische synagoge op het huidige Mr. Visserplein.

Het huis bleef tot in de achttiende eeuw bewoond door de erven De Pinto. In het laatste kwart van de negentiende eeuw verloor het zijn woonbestemming. Daarna waren er diverse bedrijven en werkplaatsen in gevestigd. Na de Tweede Wereldoorlog bevond het pand zich, als zoveel panden in de buurt, in een uitgewoonde toestand. 

Stichting De Pinto

Het Wederopbouwplan van 1953 voor de Nieuwmarkt ging uit van de aanleg van een vierbaansweg dwars door de buurt met aan weerszijden kantoorpanden en bedrijfsruimten. Ter voorbereiding op de uitvoering van de plannen werd reeds een brede brug gebouwd ter hoogte van de Sint Antoniessluis en werden panden voor de sloop aangekocht, waaronder in 1968, Huis De Pinto. In 1971 werd de Stichting De Pinto opgericht met als doel het huis te redden. Behoud van dit monumentale pand was belangrijk omdat het de loop van de oude Anthonisdijk markeerde, een verwijzing was naar het joodse verleden van de buurt, en de maat en schaal van eventuele nieuwbouw zou kunnen bepalen.

Het plan van de aanleg van een vierbaansweg werd in 1973 door de gemeenteraad met één stem verschil afgekeurd. Tegelijk werd besloten dat de nieuwbouw het oude stratenpatroon moest volgen en dat de rooilijn van het De Pintoblok niet mocht worden gewijzigd.

 

In 1973-1975 werd Huis De Pinto totaal gerestaureerd onder leiding van de architect J. Kok. Uitgangspunt waren de twee bouwfasen uit respectievelijk 1605-1606 en 1680. Plafondschilderingen werden gerestaureerd of bijgemaakt en er werden nieuwe deuren vervaardigd aan de hand van een op zolder gevonden origineel exemplaar. Ook werd de fraai gewelfde kelder blootgelegd, die nog uit de eerste bouwperiode dateerde.

Het pand, dat nu wordt omringd door moderne sociale woningbouw, is thans in gebruik als bibliotheek en kantoor.

Restauratie

Huis De Pinto staat aan een straat, maar heeft de allure van een grachtenpand. De gevel is bekleed met zandsteen, terwijl op de borstweringen tussen de vensters witmarmeren platen waren aangebracht. Het siersmeedwerk voor de vensters op de begane grond, de kruiskozijnen, de attiek en de hoge schoorstenen zijn alle bij de restauratie gereconstrueerd aan de hand van oude afbeeldingen.

Voorkamer

De voorkamer heeft een cassetteplafond met schilderingen die ten dele bewaard zijn gebleven. De schilderingen zijn gerestaureerd door D.J. Schoonekamp en de ontbrekende vakken zijn in overeenkomstige stijl bijgeschilderd door Th. Kurpershoek. Ook het ovale middenstuk, met sterke perspectiefwerking is van de hand van Kurpershoek. De schilderstijl is quasi achttiende-eeuws. Maar eigentijdse elementen, zoals een fiets (van de schilder zelf) en een glazen fles, verraden de recente datum van de schildering. Ook het traditionele motief van in de lucht zwevende putti met lauwerkransen in de hand kreeg een moderne interpretatie doordat ze een lezend engeltje huldigen, een verwijzing naar de huidige bestemming van het pand als bibliotheek.

Gang

De plafondschilderingen met vogelvoorstellingen in de gang zijn kopieën naar foto’s van verdwenen oorspronkelijke schilderingen. De zeven schilderingen in de balkvakken van de achterkamer zijn in 1974 geschilderd door N. Wijnberg. In het ronde middenpaneel is het wapen van De Pinto met de vier manen te zien. In de hoekpanelen zijn op eigentijdse wijze de vier seizoenen gesymboliseerd, met linksachter als ‘kil’ wintertafereel de desolate staat van het pand vóór de restauratie. De bloemen en het rankwerk op de balken zijn hier nog origineel.

 

 

 

 

 

 

Literatuur

• Burkunk, M., ‘Toets en proef der loffelijcker bouwkonst’. Stadsherstel op de Wallen en in de Haarlemmerbuurt, Amsterdam 1996, pp. 79-83
• Bottenburg, D. van en K. Loeff, Tussen weelde en woningwet, Amsterdam, 2001, 71-72
• Zantkuyl, H.J., Bouwen in Amsterdam, Amsterdam 1993, pp. 90, 103, 438, 335
• G.B., Themanummer over de restauratie van het Huis De Pinto, in: De Lamp, jrg. 9, no.33, augustus, Amsterdam, 1975
• Horst, D. van der en M. Pruijs, In en om de Lastage. Historisch knooppunt van ambacht, handel en scheepvaart, Amsterdam 1993, pp. 82-85