Odeon

Vingboons

In 1661-1662 werd in opdracht van de koopman Gilles Marcelis het huis Nuerenburg gebouwd. Het ontwerp maakte Philips Vingboons. Het was een typisch koopmanshuis: beneden werd gewoond, terwijl boven op de pakzolders de handelsgoederen werden opgeslagen. Het pand had oorspronkelijk een zeer gebruikelijke opzet van voorhuis en achterhuis met daartussen een verbindend tussenlid met een binnenplaats. Vingboons voorzag het huis van een halsgevel met onder de hijsbalk een steen met het jaartal 1662.

Verbouwing Tétar van Elven

In 1837-1838 is Nuerenburg verbouwd tot concertzaal. Bij die verbouwing werd de naam van het pand gewijzigd in Odeon, zoals nog steeds valt te lezen in de gevelsteen. De verbouwing vond plaats onder leiding van M.G. Tétar van Elven (1803-1883), destijds een gerenommeerd architect. Hij verwijderde onder andere de stoep, bracht een nieuwe pui aan en plaatste een nieuwe trap naar de bel-etage in de vestibule. De belangrijkste verandering in het interieur was het ontwerp van een grote muziekzaal op de verdie­ping. Daarvoor werden de eerste, tweede en derde verdieping samengevoegd, zodat een hoge open ruimte ontstond. Uiteraard gingen daarbij de oorspronkelijke balklagen en vloeren verloren. Om de concertzaal te realiseren, werden ook de binnenplaats en het tussenlid voor de verbouwing opgeofferd.

In augustus 1990 raakte het pand met zijn bijzondere interieurs door brand ernstig beschadigd. De schade is tijdens een restauratie hersteld.

Interieur

Door de verbouwing in 1837-1838 is het interieur op de bovenverdiepingen voornamelijk negentiende-eeuws. Het cassettenplafond in de voorkamer op de bel-etage stamt nog wel uit de tijd van Vingboons. In vijf cassetten zijn daar allegorische schilderingen aangebracht: een afbeelding van de overvloed (een vrouwenfiguur met de hoorn des overvloeds) in het middenpaneel en de personificaties van de vier seizoe­nen in de hoeken. De overige cassetten zijn niet van schilderingen voorzien. De maker van de schilderingen is niet bekend.

Ook het door Vingboons ontworpen trappenhuis is bewaard gebleven. Sinds de verbouwing van Tétar van Elven, toen een nieuw hoofdtrappenhuis werd gebouwd, wordt de oude trap gebruikt als diensttrap. De trap heeft deels klimmende, omgekeerde vaasvormi­ge balusters en op de bordessen rechte balusters in dezelfde vormgeving. Opmerkelijk is de vierkante vorm van de balusters, die zo een indicatie van de welvaart van opdrachtgever Gilles Marcelis geven. Dergelijke balusters waren namelijk veel kostbaarder dan de ronde, gedraaide balusters, omdat ze op maat gemaakt moesten worden. Vierkante balusters komen ook voor in de rijke trappenhuizen van het Trippenhuis (1662, J. Vingboons) en het pand Kloveniersburgwal 95 (1642, Ph. Vingboons).

Verbouwing tot concertzaal

Voor de grote muziekzaal die bij de verbouwing door Tétar van Elven tot stand kwam, werden de eerste, tweede en derde verdieping samengevoegd, zodat een hoge open ruimte ontstond van 8 meter breed, 28 meter diep en 8 meter hoog.

In een zacht geronde nis aan de straatzijde is het podium geplaatst; dezelfde ronding is aan de tegenoverliggende zijde aangebracht waar een balkon is aangebracht. Achter het podium aan de voorzijde ontwierp Tétar van Elven vertrekken voor de musici.

Brand

Een verwoestende brand richtte in 1990 zware schade aan. Daarbij ging het stucplafond, het pronkstuk van de ruimte, verloren. Na de brand zijn de overblijfselen van het plafond verwijderd. Enkele ornamen­ten zijn aan de hand van oude bouwtekeningen gereconstrueerd. Toch is geen sprake van een getrouwe reconstructie; de drie rozetten die het grootste deel van het plafondvlak innemen, hebben een van het origineel afwijkende vormgeving. Bovendien is het huidige plafond in kunststof in plaats van stuc uitgevoerd. Het ging bij de herstelwerkzaamheden duidelijk niet om recon­structie maar om een beeld op te roepen van de oorspronkelijke ruimte.

In de concertzaal is de wandgeleding door middel van pilasters nog oorspronkelijk; de blinde vensters tussen deze pilasters zijn echter aan het oog onttrokken door middel van panelen ten behoeve van de geluids­isolatie. Odeon is tegenwoordig in gebruik als discotheek.