Haarlemmerdijk 39

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Het winkelhuis Haarlemmerdijk 39 is een typisch voorbeeld van Art Nouveau architectuur, een stijl die in Amsterdam relatief schaars vertegenwoordigd is. Het ontwerp werd geleverd door de architect F.M.J. Caron die ook het winkelhuis iets verderop op nr. 43 ontwierp.

De Haarlemmerdijk was vanouds een belangrijke uitvalsweg naar Haarlem. Hier vestigden zich in de loop der eeuwen allerhande winkels, uitspanningen en bedrijfjes. Dit karakter heeft de Haarlemmerdijk behouden, waardoor de huidige straat een grote verscheidenheid aan winkelgevels laat zien. De smalle gevel van het winkelpand Haarlemmerdijk 39 past goed in het kleinschalige bebouwingspatroon en draagt door het onconventionele karakter bij aan het heterogene stadsbeeld van de Haarlemmerdijk.

Art Nouveau/ Nieuwe Kunst

Het winkelhuis is gebouwd in de stijl van de Art Nouveau -in Nederland ook de Nieuwe Kunst genoemd- een internationale stijl die rond 1900 grote verbreiding kende. Zoals de naam reeds suggereert, deed de Art Nouveau afstand van het imiteren van historische stijlen dat in de negentiende eeuw alom gebruikelijk was geworden. In plaats daarvan zochten architecten en kunstenaars hun inspiratie graag in natuurvormen, vooral plant- en bloemmotieven. In afwijking van de classicistische eis van symmetrie, waardeerde de Art Nouveau het verrassende en beweeglijke effect van asymmetrische composities in gevel en interieurindeling. Moderne materialen als glas en ijzer vonden veel toepassing.

Het tijdperk van de Art Nouveau viel samen met een sterke opbloei van de middenstand en de stijl vond dan ook een typerende uitdrukking in de vele winkelpanden en -passages en warenhuizen die toen gebouwd werden. De moderne uitstraling en het zwierige lijnenspel hadden een grote aantrekkingskracht op het kooplustige publiek. De toepassing van glas en ijzer maakte het aanbrengen van grote en vrij indeelbare etalages mogelijk; sierlijke tegeltableaus kwamen in de plaats van gevelstenen en uithangborden.

In Amsterdam heeft de architect F.M.J. Caron een aantal winkelpanden in Art Nouveau ontworpen. Behalve Haarlemmerdijk 39 en 43 heeft hij ook onder andere de winkelwoonhuizen aan de Haarlemmerstraat 51, Leidsestraat 94, Raadhuisstraat 44 op zijn naam staan. De winkelpui Utrechtsestraat 123 is door hem verbouwd.

Het winkelwoonhuis

Het smalle winkelwoonhuis Haarlemmerdijk 39 werd in 1896 gebouwd als een vis- en fruithandel.

Het pand bestond uit drie bouwlagen alsmede een souterrain en zolderruimte. Achter de winkel bevond zich rechts een trap naar het souterrain en links een trap naar een opkamer vanwaar een steektrap naar de bovenverdiepingen leidde. Oorspronkelijk waren de bovenverdiepingen als opslagruimten in gebruik. De hijsluiken zijn nu vervangen door ramen.

De gevel is gepleisterd en valt op door zijn ornamenten uitgevoerd in tegeltableaus en stenen reliëfs. Portiek en etalage zijn gevat binnen twee booglijnen waarin, geflankeerd door draken, de naam van de opdrachtgever is gebeiteld “N. Roeraade’’. De winkelruit wordt door een iele gietijzeren kolom in tweeën verdeeld. De deur is schuin naar binnen geplaatst, aldus ruimte latend voor een klein portiek. De oorspronkelijke huisnummeraanduiding is recentelijk weer aan het licht gebracht. Aan weerszijden van de pui bevinden zich reliëfs van kronkelende palingen. Tegeltableaus boven de trapvormige afsluiting van de pui laten voorstellingen zien die betrekking hadden op de vishandel: een inktvis, zeehond, zeepaard en diverse vissen. Ook het beeld van een visser in het rechter deel van de gevel verduidelijkt de aard van de handel die in de winkel bedreven werd.  Op de rode tegellijst die over de volle breedte van de gevel loopt, prijkt in sierlijke letters het opschrift “Visch & Fruithandel’’. 

Het bovendeel van de gevel is asymmetrisch van opzet: de afzonderlijke gevelvlakken worden door gestileerde bloemen en lijnen geaccentueerd. Zo wordt de raamboog op de tweede verdieping aan de rechterzijde door een halfboog verder gevoerd. De afsluitende toren is rechts uit het midden geplaatst en vindt aan de andere kant een tegenwicht in de vorm van een smal uitspringende gedeelte met houders voor een vlaggenstok. Door de asymmetrische plaatsing van de torenopbouw was de plaatsing van twee hijsbalken noodzakelijk: één op de middenas onder een baldakijnvormige windkast en één boven het venster onder de torenopbouw.