Nieuw Amsterdams Rijksmonument in Oost-Watergraafsmeer
12 februari 2010
Minister Plasterk bracht op 11 februari een bezoek aan Amsterdam.
Hij bezocht de wijk Jeruzalem in stadsdeel Oost-Watergraafsmeer, en verklaarde samen met stadsdeelvoorzitter Germaine Princen een gedeelte van deze wijk officieel tot Rijksmonument. Ze deden dit door een plaquette te onthullen.
Rijks Top 100
Minister Plasterk kwam in oktober 2007 met een top 100 van gebouwen in Nederland. Op deze lijst staan 100 panden uit de wederopbouwperiode die minister Plasterk de status van beschermd rijksmonument wil verlenen. Het gaat om objecten met een bijzondere architectuur of nationale herinneringswaarde, gebouwd tussen 1940 en 1958. Voor Amsterdam staan er negen objecten op de lijst. Inmiddels zijn een aantal daarvan officieel Rijksmonument geworden. De wijk Jeruzalem staat ook op de Amsterdamse Top 100, die BMA samenstelde naar aanleiding van de top 100 van minister Plasterk.
Wijk Jeruzalem in tuindorp Frankendaal
Het definitieve ontwerp van tuindorp Frankendaal uit 1949 is een van de eerste na-oorlogse uitwerkingen van het Algemeen Uitbreidingsplan van Amsterdam (AUP) uit 1935. Centraal daarin staat de ‘rationele’ of ‘organische’ woonwijk met als meest in het oog lopende kenmerk het vervangen van het gesloten bouwblok door open bebouwing in een groene omgeving met optimale bezonning. In Frankendaal is uiteindelijk gekozen voor een hovenstructuur met L-vormige bouwblokhaken. De hovenverkaveling bevatte oorspronkelijk 360 eengezinswoningen. De stedenbouwkundigen en architecten C. van Eesteren, J.H. Mulder, B. Merkelbach, Ch.J.F. Karsten, P.J. Elling en M. Stam zijn de ontwerpers van Frankendaal. De woningen zijn gebouwd tussen 1950 en 1954. De beplanting van het tuindorp werd ingericht door tuinarchitecte M. Ruys, terwijl A. van Eyck de speelplaatsen ontwierp. Opdrachtgever was de gemeentelijke Woningdienst. Later aangebrachte gebouwen voegden zich in maat en schaal naar de gerealiseerde hovenbebouwing. De verkavelingsopzet van Frankendaal is tot in de jaren ’60 veelvuldig toegepast in Amsterdam.
De ontwerpfase van Frankendaal (1947-1949) valt samen met het in zwang raken van het verschijnsel duplexwoning: een eengezinswoning die tijdelijk is gesplitst in een aparte boven- en benedenwoning. Een nieuw fenomeen, uit nood geboren vanwege het grote na-oorlogse woningtekort. De woningindeling bestaat uit twee evenwijdig aan de gevels lopende zones die van elkaar door een middengang zijn gescheiden. Hierdoor was het mogelijk de woonkamer over de volle breedte van de zuidgevel te leggen.
Airey-systeem
De buurt kreeg de naam Jeruzalem omdat men destijds in de wit/grijze huizen met platte daken de architectuur uit de Israëlische hoofdstad meende te herkennen. De woningen werden gebouwd met het zogenaamde Airey-systeem. Het Airey-systeem bestond uit een skelet van beton en staal met buiten- en binnenbekleding van beton- en houtvezelplaat. Ramen en dakspanten zijn van staal. Na de Tweede Wereldoorlog was er schaarste van veel bouwmaterialen en werd er met andere materialen geëxperimenteerd.
Het Airey- systeem werd toegepast voor woningen in de Westelijke Tuinsteden en in Amsterdam-Noord. Ook in Amersfoort, Emmen, Helmond, Nijmegen, Tilburg en Venlo vinden we wijken met Airey-woningen die eveneens Jeruzalem heten.
Foto's
Bron foto's: ZORRO PRODUCTIES, Jan de Groot