Zeventiende-eeuwse woningen en werven aan de Valkenburgerstraat
14 juni 2011
Bureau Monumenten & Archeologie (BMA) voert deze maand (juni 2011) een opgraving uit op de locatie Valkenburgerstraat 130-146. Dit is inmiddels het vijfde archeologisch onderzoek in deze straat in de afgelopen 10 jaar. Deze onderzoeken vonden plaats vanwege verschillende nieuwbouwprojecten.
De Valkenburgerstraat, waarover tegenwoordig het verkeer van en naar de IJ-tunnel raast, was oorspronkelijk de hoofdstraat van het in 1592 aangelegde eiland Marken. Tot 1930 was die straat maar vijf meter breed. Daarna zijn veel van de 17de- en 18de-eeuwse huizen gesloopt.
Marken
Het eiland Marken was tot het einde van de 17de eeuw ingericht als scheepsbouwgebied. De oever van de Uilenburgergracht, achter op de terreinen aan de Valkenburgerstraat, was volgebouwd met scheepswerven. Na 1660 maakten de scheepswerven plaats voor huizen en allerlei werkplaatsen. Het eiland Marken was in de 18de en 19de eeuw een arbeidersbuurt met veel bedrijvigheid.
Al deze activiteiten hebben sporen nagelaten in de bodem, zoals bleek uit de voorgaande onderzoeken. De huidige opgraving wordt in twee fasen uitgevoerd. Op dit moment wordt het deel langs de straat onderzocht, later deze zomer zullen de voormalige werfterreinen langs de Uilenburgergracht aan de beurt komen.
Funderingen van vier huizen
Bij het archeologisch onderzoek zijn de funderingen van vier huizen aan de straat blootgelegd. Tussen de huizen lopen twee stegen naar kleine kamerwoninkjes op het achterterrein (afb. 1). Een deel van de bebouwing is in verband te brengen met de vroeg 17de-eeuwse werven, waar naast scheepshellingen bedrijfsgebouwen en woningen te vinden waren.
De kamerwoninkjes werpen licht op een vaak onderbelicht aspect van stedelijke bebouwing, namelijk de inrichting en het gebruik van achterterreinen voor eenvoudige kleine woningen. De kleine vertrekken met plavuizenvloeren en haardplaats geven in een beeld van de leefomstandigheden van de 17de-19de-eeuwse bewoners. Uit de bodem komen ook allerlei resten van hun huisraad en persoonlijke bezittingen, zoals een rijk versierde pijp (afb. 2), die het dagelijkse leven belichten.
Afbeelding 1: De opgraving gezien naar de Valkenburgerstraat In het midden een steeg naar een van de kamerwoninkjes op het achterterrein (voorgrond links)
Afbeelding 2: Een 19de-eeuwse pijp met op de steel een soldaat boven een pispot en op de kop twee soldaten die hem bespotten
AT5
Op dinsdagavond 14 juni was er op AT5 een uitzending over deze opgraving te zien.