18e eeuwse veestallen in Zeeburg

De 18de-eeuwse veestallen van Amsterdam in Zeeburg

 

Van 27 november tot 9 december 2002 is een archeologisch noodonderzoek uitgevoerd aan de Zeeburgerdijk Oost aan de voet van de Amsterdamse brug. Op deze locatie vonden graafwerkzaamheden plaats voor de aanleg van een helofytenfilter. Dit is een waterfiltersysteem bestaande uit een reeks van aan elkaar geschakelde meertjes die meer riet beplant worden en waar water uit het Nieuwe Diep gezuiverd wordt. Bij het verlengen van de meertjes ten noorden van de Amsterdamse brug kwamen zware funderingen aan het daglicht.

De veestallen naar het westen gezien met de gewelfmuren aan de linkerzijde en de verschillende compartimenten aan de rechterzijde.

Over het bestaan van een historisch gebouw op deze locatie was aanvankelijk niets bekend. Het bleek te gaan om een groot rechthoekige grondplan circa 40 bij 23 m. De zuidelijke helft van de fundering bestond uit langwerpige, noord-zuid georienteerde booggewelven die met zand, klei en puin waren opgevuld. In de noordelijke helft waren twee rijen van rechthoekige compartimenten. De muren waren zwaar gefundeerd, waarbij in de lengte-assen een onderheide muurplaat was aangebracht. Alle dwarsmuren stonden op dikke balken die met hun uiteinde op de muurplaten rustten. Het archeologisch schervenmateriaal in de gewelfvulling en de ophogingen rond het gebouw wezen op een datering in de tweede helft van de 18de eeuw. De aanwezigheid van mest in een van de gewelven en enkele compartimenten leidde tot de conclusie dat het hier een omvangrijk stallencomplex betrof.

Een gewelf met een stortkoker aan de achterzijde dat als mestkelder gebruikt werd en nog steeds mest bevatte.

Historische bronnen onderschreven dit idee: het bleek te gaan om de grote stallen die het Oude Zijds Huiszittenhof hier in 1769 had opgericht en die in 1938 vanwege bouwvalligheid waren afgebroken. Deze plek aan de Zeeburgerdijk was de centrale plaats voor opvang van vee dat over de Zuiderzee naar Amsterdam werd aangevoerd. Het recht om hier accijns te heffen op het ‘ontscheepen der beesten’ was vanaf de 16de eeuw verpacht aan de regenten van het hof ter financiering van de armenzorg. Naast een haven werden hier ook stallen ingericht om het vee, varkens en runderen, tijdelijk onder te brengen. Onder het noordelijke deel van de fundamenten zijn restanten van een ouder complex gevonden: hier lagen vloeren van gele ijsselsteentjes die waarschijnlijk behoren tot de stallen die in 1675 tegelijk met herberg Zeeburg werd gebouwd.