Een 19de-eeuws rioolsysteem in de Paardenstraat

Van 11 tot 14 oktober 2004 is een kort noodonderzoek uitgevoerd op de hoek Paardenstraat 17/ Amstelstraat 9 en 11 vanwege de sloop van het café ‘Jantjes Verjaardag’ en de naastgelegen discotheek.

De vindplaats gezien in de richting van het Rembrandtplein

Ophoging van de oever

Deze locatie was in de middeleeuwen een landelijk buitengebied aan de Amstel dat rond 1600 bij de stad werd getrokken. Hoewel de bedding van de Amstel zich in de loop der eeuwen regelmatig verlegde zijn op deze locatie geen sporen van oude oevers gevonden. Het was wel een drassig gebied dat van tijd tot tijd onder water stond. Op het veen zijn kleiafzettingen aangetroffen die mogelijk van overstromingen afkomstig zijn maar ook tot de eerste menselijke ophogingen kunnen behoren. Duidelijke aanwijzingen voor ophogingen rond 1600 bood een rieten mat op de klei-afzetting met een pakket van kleiige veenzoden. Op deze ophoging zijn muurresten met een balken vloerlaag van de eerste bebouwing uit het begin van de 17de eeuw gevonden.

Kleine huisjes

Meer samenhangende bouwsporen dateerden uit de 17de en 18de eeuw toen er achter de huizen aan de Amstelstraat een (achter)huisje of werkplaats van circa 5,50 m breed werd gebouwd: het was een eenvoudig bouwsel met licht gefundeerde bakstenen muren die rustten op planken die niet waren onderheid (staalfundering). Naast het huisje was een erfje of steegje van gele ijsselsteentjes. De vloer bestond eerst uit plavuizen en in de 18de eeuw uit houten planken.

De plavuizenvloer onder de deels verwijderde houten vloer met nog twee vloerbalken inzicht.

Ook aan de Paardenstraat werd in de 17de eeuw een gebouw opgericht waartoe een grote gemetselde waterput behoorde. Verrassend was de locatie van de waterput vlak langs de straat. Normaal stonden dergelijke voorzieningen op het achtererf. Mogelijk diende de put voor de watervoorziening van een paardenstal en was hij daarom dicht bij de straatingang aangelegd.

Rioolstelsel

In het midden van de 19de eeuw maakten de afzonderlijke bebouwingen plaats voor een groot bakstenen gebouw. Er werd toen een nieuw soort rioolstelsel aangelegd dat bestond uit een gesloten boogvormige afvoergoot waar stortkokers van latrines op uitkwamen en die was aangesloten op een bezinkput. Vanaf de bezinkput was een aftakking richting de Amstel waarmee de goot kon lozen op de rivier. Deze sanitaire voorziening was een overgang in de traditie van afzonderlijke beerputten naar het latere open rioolsysteem. Van een dergelijk gesloten riool waren in Amsterdam geen voorbeelden bekend.

Bij de aanleg van de gewelfde goot zijn veel oudere archeologische sporen doorsneden.