Kelderwoningen aan de Nieuwe Ridderstraat
Kelderwoningen aan de Nieuwe Ridderstraat
De afdeling Archeologie heeft in april onderzoek gedaan in de Nieuwe Jonkerstraat 4 (Nieuwmarktbuurt). Hierbij zijn veel oude sporen gevonden, van 15de-eeuwse ophogingen tot 17de-eeuwse bebouwing.
Ontgraving kelderwoning aan de Nieuwe Ridderstraat
Voor deze locatie gold een hoge archeologische verwachting. Er konden hier overblijfselen voorkomen uit de 16de eeuw, toen dit het havengebied van de Lastage was. De Lastage was in de 16de eeuw een buitenstedelijk gebied met een grote maritieme bedrijvigheid. Bij de Schreierstoren stond een kraan in het IJ voor het laden en lossen van schepen. Meer naar het zuiden, te hoogte van de archeologische vindplaats, lagen vijf lijnbanen (zie kaart Anthonisz, 1544).
Anthonisz kaart 1544, detail
Verder was de verwachting dat er resten zouden kunnen zijn uit de periode vanaf de late 16de eeuw. In die periode ontstond hier een woonwijk.
Tijdens de opgraving bleken nog oudere sporen aanwezig te zijn. De archeologen vonden ophogingen uit de 15de eeuw. Dit betekent dat het natuurlijke veenlandschap direct buiten de stad al vroeg bouwrijp werd gemaakt. Uit de periode waarin de Lastage werd ingericht met aan scheepsbouw gerelateerde werkplaatsen zijn enkele loopniveaus teruggevonden. Dit waren dunne schelplagen om het drassige terrein begaanbaar te houden.
In de loop van de 16de eeuw verschenen de eerste stenen structuren. Hiervan zijn nog twee plavuizenvloertjes aangetroffen. Na de Alteratie (1578)* zijn deze in onbruik geraakt, waarschijnlijk omdat toen de Jonker- en Ridderstraat werden aangelegd. Vervolgens is het terrein gedurende de 17de eeuw volgebouwd. Daarbij is de parcellering ontstaan die tot in de 20ste eeuw vrijwel ongewijzigd bleef.
Wel zijn de huizen zelf in die drie eeuwen regelmatig verbouwd, vaak vanwege veranderingen in ruimtegebruik. Zo werd een binnenplaats achter een pandje aan de Ridderstraat, waar in de 18e eeuw twee beerputten lagen, in de daarop volgende eeuw herbestemd tot souterrainwoning met een schouw tegen de zijgevel. Ook de kelders in de naastgelegen panden werden in dezelfde periode bewoonbaar gemaakt. Om deze complexe bouwgeschiedenis nog verder te ontrafelen zijn uit alle bouwfasen houtmonsters genomen voor dendrochronologische dateringen.
Tenslotte levert het onderzoek een blik in de keuken van de 18de-eeuwse bewoners door de vondst van twee beerputten. De inhoud, die integraal geborgen is, wordt nader onderzocht.
* De Alteratie is de naam voor de omwenteling in Amsterdam op 26 mei 1578 toen de katholieke stadsregering werd afgezet.