Voorgeschiedenis
9 augustus 2007
Ideeën voor een Noord/Zuidlijn
In het midden van de vorige eeuw werden de eerste plannen ontwikkeld voor de aanleg van een metronet in Amsterdam. Deze plannen werden begin jaren 70 deels geconcretiseerd met de aanleg van de Oostlijn. Eind jaren 80 kwamen de mogelijkheden van het ondergronds boren in ‘slappe’ bodem ter tafel en werden de ideeën voor een Noord/Zuidlijn nieuw leven in geblazen. De eerste contacten met het projectbureau Noord/Zuidlijn en de afdeling Archeologie dateren van 1995. Het bureauonderzoek resulteerde in de publicatie van een inventarisatie en beschrijving van te verwachten archeologische waarden op het tracé van de Noord/Zuidlijn.1 Intussen kwamen er vanwege het Europese Verdrag van Valletta (1992) nieuwe beleidsregels voor de inpassing van archeologische zorg in bouwprocessen. Daarom werden in 2003 de planning en de financiële raming van het archeologisch werk geactualiseerd. Uiteindelijk is in 2005 de Projectopdracht Archeologische Begeleiding Noord/Zuidlijn opgesteld, waarin het gehele archeologische traject was beschreven en begroot en dat de Gemeenteraad ter uitvoering goedkeurde.
Het tracé
De Noord/Zuidlijn loopt vanaf Amsterdam Noord door het centrum naar station Zuid/WTC waarbij het tracé zoveel mogelijk de bestaande infrastructuur volgt om sloop van de bestaande bebouwing te vermijden. In Noord ligt de lijn grotendeels bovengronds in de middenberm van de Nieuwe Leeuwarderweg. Vanaf de Sixhaven komt het spoor ondergronds te liggen. In het IJ worden tunnelsegmenten afgezonken, die tot onder het Centraal Station worden gelegd, en het Stationsplein wordt ondergronds omgebouwd tot metrostation. Op het Damrak worden drie caissons afgezonken, vanwaaruit een boormachine de metrotunnel doortrekt onder Damrak en Rokin via de Vijzelstraat en de Ferdinand Bolstraat tot station Europaplein/RAI. Daar komt de lijn weer bovengronds om aan te sluiten met bestaand spoor over de ringweg A10 tot station Zuid/WTC.
Locaties archeologisch onderzoek
Van alle bouwlocaties langs het tracé zijn er drie geselecteerd waarop het archeologisch onderzoek zich concentreert: Stationsplein, Damrak en Rokin. Dit hangt samen met het feit dat deze bouwlocaties in de Amstel en het IJ liggen, de historische slagader van de stad. Aan de Amstelmonding aan het IJ ontstond in de twaalfde eeuw de nederzetting die uitgroeide tot de handelsmetropool Amsterdam. De Amstel was het knooppunt van de stad, met de middeleeuwse haven in het Damrak en met een dichte bebouwing van huizen, pakhuizen en publieke en kerkelijke gebouwen langs de oevers. Op deze bouwlocaties kan een omvangrijk materieel residu worden verwacht van afval, aanplempingen of verloren voorwerpen die in het water terecht zijn gekomen en een dwarsdoorsnede bieden van de materiële cultuur van Amsterdam door de eeuwen heen. De slib- en sedimentafzettingen in de rivier en het IJ en de dieper liggende Holocene (10.000 jaar-heden) en Pleistocene (1000.000-10.000 jaar) afzettingen zullen behalve anorganisch materiaal (bijvoorbeeld aardewerk, metaal) vanwege de goede conserverende omstandigheden van een nat milieu ook veel organische vondsten (bijvoorbeeld leer, hout, bot) en ecologisch materiaal (bijvoorbeeld zaden, pollen) bevatten. Het archeologisch programma op deze locaties, die tot 25 meter – nap worden ontgraven, voorziet in documentatie en berging van de vondstafzettingen en het nemen van ecologische monsters van de stratigrafische context van ver voor de oorsprong van de stad, tot mogelijk zelfs 100.000 jaar geleden.
Op het tweede plan staan locaties die archeologisch interessant zijn, maar minder potentieel worden toegemeten, zoals het tracé in Noord en de stations Vijzelgracht en Ferdinand Bolstraat. In Noord beperkt het onderzoek zich tot de ontgraving van de vroegere zeedijken - de Buiksloterringdijk en de Waterlandse Zeedijk. De Vijzelgracht is aan het eind van de zeventiende eeuw in het veenweidegebied gegraven en bij de Ferdinand Bolstraat zijn ten hoogste sporadische negentiende-eeuwse resten te verwachten. Op deze locaties geldt een lichter archeologisch regime met steekproefsgewijs onderzoek. Op de overige, niet genoemde onderdelen van de Noord/Zuidlijn is sprake van een passieve archeologische begeleiding. Dit houdt in dat de afdeling Archeologie stand-by is en alleen onderzoek uitvoert na een vondstmelding.
Lees verder: